Ομιλητής
Περιγραφή
Η ταχεία ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στις διαδικασίες παραγωγής, οργάνωσης, τεκμηρίωσης, ανάκτησης και διάχυσης της γνώσης μετασχηματίζει τη λειτουργία των ακαδημαϊκών βιβλιοθηκών και τον ρόλο τους ως θεσμών μνήμης και δημοκρατίας. Σε ένα οικοσύστημα όπου δεδομένα και μηχανές συμμετέχουν ευρέως στη διαμόρφωση και ιεράρχηση της πληροφορίας, το κρίσιμο ζήτημα είναι υπό ποιες προϋποθέσεις οι στόχοι της ταχύτητας, της οικονομίας και της αποτελεσματικότητας μπορούν να συνυπάρξουν με αξίες όπως η πνευματική ελευθερία, η πολυφωνία, η ισότιμη πρόσβαση και η διατήρηση της συλλογικής μνήμης.
Η μελέτη υιοθετεί εννοιολογική ανάλυση σε συνδυασμό με δομημένη κριτική βιβλιογραφική επισκόπηση στην ηθική της πληροφορίας, την πολιτιστική διαχείριση και τη φιλοσοφία της τεχνολογίας. Εξετάζεται κατά πόσο η αλγοριθμική μεροληψία υπέρ της δημοτικότητας (popularity bias) ευνοεί το ήδη κυρίαρχο και ορατό περιεχόμενο, συμβάλλοντας σε φαινόμενα σταδιακής περιθωριοποίησης εναλλακτικών ή λιγότερο προβεβλημένων πηγών γνώσης, και τι ενδέχεται να χάνεται όταν βιβλιοθηκονομικές αποφάσεις που προϋπέθεταν ανθρώπινη κρίση μετατρέπονται σε υπολογιστικά προβλήματα. Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η έννοια της «ανεπαίσθητης λήθης», ως μιας λανθάνουσας μεταβολής της ορατότητας, της προτεραιοποίησης και της ερμηνείας τεκμηρίων, φωνών και αφηγήσεων, η οποία δύναται να αποδυναμώνει την ανθρώπινη κρίση, την ενσυναίσθηση και την ηθική ευθύνη που συνοδεύουν τη συγκρότηση και την ερμηνεία της γνώσης, οδηγώντας σταδιακά σε μορφές απανθρωποποίησης (dehumanization) των υπηρεσιών πληροφόρησης, όταν ο χρήστης αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως σύνολο δεδομένων και προβλέψιμων συμπεριφορικών προτύπων.
Ωστόσο, η σχέση ΤΝ και βιβλιοθηκονομικών αξιών δεν είναι μονοσήμαντα αρνητική. Η ίδια τεχνολογία μπορεί να διευρύνει την πρόσβαση, να καταστήσει ορατές δυσπρόσιτες ή παραγνωρισμένες πηγές και να συμβάλει στην ανάκτηση λησμονημένων ή στη δημιουργία νέων όψεων του πολιτισμικού παρελθόντος. Το κρίσιμο διακύβευμα δεν είναι, επομένως, η επιλογή μεταξύ ανθρώπου και μηχανής, αλλά οι όροι υπό τους οποίους η αλγοριθμική ανάδειξη και διαμεσολάβηση της πληροφορίας ενσωματώνεται στις βιβλιοθηκονομικές πρακτικές. Ζητούμενο είναι ένα ανοιχτό, έγκυρο και μηχανοσυνεργατικό οικοσύστημα γνώσης, όπου η αποτελεσματικότητα θα συνυπάρχει με τη λογική αλλά και την ευαισθησία που απαιτεί η διαφύλαξη των βιβλιοθηκονομικών αξιών.
Περίληψη (Αγγλικά)
The rapid integration of Artificial Intelligence (AI) into the processes of knowledge production, organization, documentation, retrieval, and dissemination is transforming the operation of academic libraries and their role as institutions of memory and democracy. In an ecosystem where data and machines participate extensively in the shaping and ranking of information, the critical issue is under what conditions the goals of speed, economy, and efficiency can coexist with values such as intellectual freedom, pluralism, equitable access, and the preservation of collective memory.
The study adopts conceptual analysis combined with a structured critical literature review in information ethics, cultural management, and the philosophy of technology. It examines the extent to which algorithmic popularity bias favors already dominant and visible content, contributing to phenomena of the gradual marginalization of alternative or less prominent sources of knowledge, and what may be lost when library decisions that presupposed human judgment are transformed into computational problems. Within this context, the concept of “subtle forgetting” is proposed as a latent transformation of the visibility, prioritization, and interpretation of documents, voices, and narratives, which may weaken the human judgment, empathy, and ethical responsibility that accompany the construction and interpretation of knowledge, gradually leading to forms of dehumanization of information services, when the user is treated primarily as a set of data and predictable patterns of behavior.
However, the relationship between AI and library values is not unambiguously negative. The same technology can broaden access, make difficult-to-access or overlooked sources visible, and contribute to the recovery of forgotten aspects or to the creation of new dimensions of the cultural past. The critical challenge, therefore, is not the choice between humans and machines, but the conditions under which the algorithmic promotion and mediation of information are integrated into library practices. The objective is an open, trustworthy, and human-machine collaborative knowledge ecosystem, where technological efficiency is balanced by reason and the sensitivity required to safeguard the core values of librarianship.
| Λέξεις Κλειδιά | Τεχνητή Νοημοσύνη, βιβλιοθηκονομικές αξίες, ανεπαίσθητη λήθη, αλγοριθμική διαμεσολάβηση, ηθική της πληροφορίας, συλλογική μνήμη |
|---|---|
| Τίτλος (Αγγλικά) | Seeking Library Values: Sense and Sensibility in the Age of Artificial Intelligence |
| Λέξεις Κλειδιά (Αγγλικά) | Artificial Intelligence, library values, subtle forgetting, algorithmic mediation, information ethics, collective memory |